ماه: آگوست 2020

کاروانسرای شمس السلطنه یكی از زیبا ترین اماكن تاریخی شهر نراق است که در دوره قاجار احداث شده است . قدمت بنا به درستی مشخص نیست ولی بر اثر شواهد موجود بیش از 150 سال از ساخت آن می گذرد و بانی این اثر تاریخی فردی به نام حاج محمد نراقی معروف به حاجی خان است که طبق بررسی های بعمل آمده ایشان از رجال عهد قاجار و وضعیت مالی بالایی داشته است حاج محمد نراقی با توجه به اینکه شهر نراق در مسیر جاده ابریشم قرار داشت وبه یک شهر تجاری تبدیل شده بود،توانست برای کسب سود و منفعت از این مزیت شهر توسط یکی از کارگزاران خود در شهر نراق این مجموعه زیبا و دیدنی را به همراه خانه فعلی مرحوم تقی خان رئوفی احداث کند . در مجموعه بازار و کاروانسرا زیباترین آثار معماری عصر قاجار به چشم می خورد .

قدمت بازار شمس السلطنه نراق این جاذبه گردشگری و تاریخی بیش از 150 سال است و بنیانگذار این اثر تاریخی ‘محمد نراقی’ از رجال عهد قاجار است كه از تمكن مالی بالایی برخوردار بوده است.

نقل است محمد نراقی برای كسب سود و منفعت توسط یكی از كارگزاران خود در شهر نراق توانست این مجموعه زیبا و دیدنی را به همراه خانه فعلی مرحوم ‘تقی خان رئوفی’ احداث كند.

بعد از فوت حاج محمد نراقی بابت سهم ارث به شمس السلطنه دختر ایشان واگذار و در نهایت ورثه ایشان درآمد بنا را وقف تحصیل فرزندان خانواده های كم درآمد شهر نمودند.

در مجموعه بازار و كاروانسرا زیباترین آثار معماری عصر قاجار به چشم می خورد و درب های گره كاری شده مجموعه تاجرسرا كه از زیباترین قسمت های این بخش چشم هر بیننده ای را به خود خیره می كند.

مجموعه كاروانسرا از دو طبقه تشكیل شده است، طبقه اول محل نگهداری چارپایان و طبقه فوقانی به استراحتگاه تجار اختصاص داشته است.

معماری بنای این بازار همراه با حجره‌ها و تیمچه‌ها از ظرافت و زیبایی خاصی برخوردار است. سقف‌های گنبدی شکل این بازار ویژگی منحصر به فردی به آن بخشیده است.دیوارهای بازار آجری و سقف آن، ضربی آجری است. در حجره ها همه از چوب است که روی آنها با مهارت و زیبایی خاصی کنده‌کاری گردیده است. علاوه بر این برای استراحت کاروانیان، در بالای این حجره‌ها اتاق‌هایی ساخته بودند. مصالح اصلی این بازار از آجر می‌باشد.

این مجموعه به لحاظ هویت تاریخی و سبک معماری دارای ارزش‌های فراوانی است.

درب های گره کاری شده مجموعه تاجر سرا که از زیبا ترین قسمتهای این بخش چشم هر بیننده ای را ساعت ها به خود مشغول کرده و به اعماق تاریخ و تمدن مردم این دیار می برد . مجموعه کاروانسرا از دوطبقه تشکیل شده است .

از جلوه‌های نامانوس این بازار، یکی در‌های فلزی جدیدی است که به جای د‌رهای چوبی قبلی آن تعبیه شده و دیگری حرفه‌هایی است که هم اکنون د‌ر این بازار فعالیت دارند که فعالیت آنان با فضای قدیمی و معماری آن هیچ نوع هماهنگی ندارد.‌

طبقه اول محل نگهداری چار پایان و طبقه فوقانی به استراحتگاه تجار اختصاص داشته است . در جنب این مجموعه محل های خاصی برای نگهداری شتر کاروان ها وجود داشته که به اصطلاح محلی آنها را عصارخان می نامند . تعداد زیادی از مردم شهر نراق از راه خدمات رسانی به کاروانیان امرار معاش کرده و نقل است که در100 سال گذشته 15 عدد نانوایی در کار تهیه نان برای کاروان های تجاری فعال بوده اند و این خود بهترین شاهد بر رونق تجارت شهر نراق می باشد. این مجموعه شامل یک راسته بازار ، چهار سوق ، تاجر سرا و کاروانسرا می باشد . طول تقریبی بازار 200 متر و در جهت خیابان اصلی شهر شرقی ، غربی احداث شده است . مصالح این بنا عمدتا آجر و سنگ و در برخی جا ها از خشت خام می باشد . در سقف راسته بازار و چهار سوق کاشی کاری معقلی و رسمی بنده به چشم می خورد . طاق چار سوق دارای شمسه با کاشی هایی به رنگ فیروزه و سرمه ایی است . بخش تاجر سرای بازار را سرای معاون الممالک می نامند معمولا بهترین نقطه تجاری یک بازار به عنوان حجره اصلی متعلق به رئیس التجار بود تا هر رهگذری از این طریق رتبه و جایگاه تجار را دریابد از بخش های دیدنی این مجموعه وجود درب های بسیار زیبا و گره کاری شده می باشد که نشان از اوج هنر استادکاران نجار نراقی است . این درب ها نیاز به توجه و مراقبت شدید دارد که متاسفانه در راسته بازار کاملا از بین رفته و در تاجر سرا هم بخش زیادی از آن در معرض تهدید و خطر پوسیدگی و تخریب است . این بازار در جوار خود یک آب انبارهم دارد که به آب انبار بازار معروف است و به نظر می رسد همزمان با ساخت بازار احداث شده باشد که متاسفانه در حال حاضر مخزن آن تخریب و با خاک پر شده است . و تنها از آن سر دربی به جای مانده که آن هم بر اثر بی توجهی آسیب های زیادی دیده است . مجموعه بازار و کاروانسرای شمس السلطنه به شماره 1645 در فهرست اثار ملی به ثبت رسیده است .

موزه مردم‌شناسی نراق با تدبیر شهرداری این شهر مبنی بر جمع‌آوری آثار قدیمی از خانه‌های این شهر البته به شکل داوطلبانه در دست راه‌اندازی است

قرار است در این موزه آثار در دو قسمت به نمایش درآیند. قسمت اول، محوطه روبازی است که در آن ابزار و ادوات کشاورزی و فعالیت‌های سنتی مردم این شهر به نمایش گذاشته می‌شود. قسمت دوم که در نوع خود کم‌نظیر است، آب‌انبار قدیمی این شهر است که مخزن آن تبدیل به موزه مردم‌شناسی می‌شود.
این موزه پس از جمع‌آوری آثاری که مردم یا به شکل امانی و یا هدیه در اختیار شهرداری قرار می‌دهند، راه‌اندازی خواهد شد. نکته جالب توجه اینکه، قرار است این موزه در طول همه ایام و به صورت رایگان باز باشد و به بازدیدکنندگان و به خصوص گردشگران خدمات ارائه کند.

از دیگر نکات جالب این موزه اینکه، این موزه قرار است به فضایی برای معرفی تجهیزات زندگی، اشیاء، اسناد، مدارک، تصاویر و آئین‌ها و صنایع دستی تبدیل شود و در این راستا شهرداری نراق حجره ها و غرفه های این موزه را به خانواده های نراقی واگذار می‌کند تا آنها، خود در تزئین، طراحی و تکمیل وسایل موزه اقدام کنند.

در واقع هر خانواده نراقی در موزه مردم شناسی نراق برای خود غرفه‌ای مجزا خواهد داشت و این تدبیر باعث انگیزه ای خواهد شد تا شهروندان نراقی اسناد، مدارک و اشیاء ارزشمند تاریخی خود را در معرض دید عموم قرار دهند. باید با این نکته نیز اشاره کرد که این موضوع در نوع خود کاری نو و جدید است.

همچنین در موزه مردم‌شناسی نراق که بخشی از آثار آن آماده نمایش شده، قرار است در مواقع بازدید، شهروندانی که آثار را هدیه یا امانت داده‌اند در موزه حضور یابند و به بازدیدکنندگان توضیحات لازم را ارائه کنند.

یکی از آثار دیدنی که در این موزه نگهداری می‌شود، 2 نخل معروف این شهر است که هر سال در 4 مناسبت از جمله عاشورای حسینی، توسط مردم از موزه خارج می‌شود و بر دوش آنها در بافت قدیمی شهر به حرکت درمی‌آید.

نراق از جمله شهر‌های قدیمی و دارای ریشه تاریخی ایران است که در استان مرکزی و در 15 کیلومتری دلیجان و در مسیر جاده مشهد اردهال قرار دارد.

این شهر کوچک اما پر جاذبه، با قدمت 2000 ساله دارای آثار و بناهای قدیمی فراوانی است که قابلیت جذب گردشگر از اقصی نقاط ایران و حتی گردشگران خارجی را دارد.

بافت قدیمی این شهر که در برخی قسمت‌ها، به آن بی‌توجی‌های فراوانی شده، نیازمند توجه بیشتر مسئولین ذی‌ربط بوده تا با مرمت و نگهداری آنها، زمینه جذب گردشگر بیشتر فراهم آید.

از جمله نقاط دیدنی این شهر می‌توان به امامزاده سلیمان، بازار شمس‌السلطنه، غار چال نخجیر، میل نراق، مسجد جامع و آب‌انبار حاج مهدی اشاره کرد.

آب‌انبار حاج مهدی که به آب‌انبار محله بالا نیز شهرت دارد، از آثار دوره قاجار به حساب می‌آید و در استان مرکزی و شهر نراق قرار دارد
این آب‌انبار همچنین به علت اینکه رو به روی مسجد جامع شهر نراق قرار دارد به آب‌انبار مسجد جامع نیز مشهور است. این آب‌انبار توسط حاج مهدی ولد عبدالله ساخته شده و دارای پلان شمالی – جنوبی است.
آب‌انبار حاج مهدی دارای منبع ذخیره آب، پوشش منبع آب، بادگیر، راه پله، پا شیر و سردر تزئینی است.

منبع ذخیره آب آن مکعب مستطیل بوده و از سقف گنبدی شکل و یک بادگیر که در چهار طرف آن 3 هواکش تعبیه شده، تشکیل شده است.

در ساخت این آب‌انبار از مصالحی چون آجر، سنگ، آهک و ساروج استفاده شده و راه‌پله آن که منتهی به پاشیر می‌شود 33 پله دارد و از آجر و سنگ ساخته شده است.

سر در ورودی آن تزئیناتی ندارد و با آجر به صورت خفته و راسته ساخته شده اما پوشش سقف ورودی و راه‌پله‌های آن دارای تزئینات زیبایی با کاشی‌هایی به رنگ فیروزه‌ای و آبی است.

بالای لچکی‌های دو طرف قوس ورودی راه‌پله، کتیبه‌ای سنگی وجود دارد که تاریخ 1264 قمری را نشان می‌دهد.

آب‌انبار حاج مهدی در سال 1380 توسط سازمان میراث فرهنگی، با شماره 4606 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

آبشار دره آبشتا نراق در موقعیت جغرافیایی E504927 N340137 در استان مرکزی واقع است. شهر تاریخی نراق از نظر تقسیمات کشوری در محدوده استان مرکزی است. این شهر، حد فاصل شهرستانهای قم، کاشان و دلیجان قرار دارد و از مناطق کوهستانی و سردسیر می‌باشد. شهر نراق به علت محاصره از سه طرف توسط کوهها دارای آب و هوای کوهستانی است از طرف شمال به کوه ال و از طرف جنوب به روستای سینقان و از سوی خاور در ۲۲ کیلومتری به مشهد اردهال، ۴۰ کیلومتری به نیاسر و در ۷۰ کیلومتری به کاشان منتهی می‌گردد وسعت شهر حدود هفتاد کیلومتر مربع و میزان بارندگی در سال تقریباً ۲۰۰ میلی‌متر می‌باشد.

وجه تسميه آبشار گيسو فراواني گياهي به نام ‘پرسيوشان’ در محوطه پيراموني آن است كه تداعي گر گيسوان بلند سياوش است.

مردم نراق و دليجان در فصل بهار و تابستان براي تفريح و استفاده از طبيعت بكر و زيباي اين منطقه در دره آبشتا اوقات مي گذرانند و از موهبت طبيعي آن لذت مي برند.

دره آبشتا اين منطقه در فاصله سه کيلومتري شمال غربي شهر نراق در امتدا کوه ال (OL) قرار دارد. به جرات مي توان گفت در منطقه چشم اندازي به زيبايي آن وجود ندارد . در انتهاي اين دره ، آبشار فصلي وجود دارد که نراقيها آن را گيسو مي نامند. علت اين نماگذاري رويش گياه پرسياوش در محل آبشار است که خاطره گيسوان بلند را تداعي مي کند. ارتفاعات اين دره داراي شيب منفي و بسيار مناسب براي صخره نوردي است و چنانچه نسبت به تجهيز و سرمايه گذاري آن اقدام گردد مي تواند در آينده يکي از کانون هاي فعال جذب گردشگر باشد.

آبشار زيباي دره آبشتا در 5 کيلومتري شمال غربي شهر نراق، در امتداد کوه ال قرار گرفته و به جرات مي توان گفت در اين منطقه چشم اندازي به زيبايي اين محل کمتر پيدا مي شود. در انتهاي اين دره، آبشاري فصلي وجود دارد که نراقي ها آن را گيسو مي نامند. علت اين نامگذاري رويش گياه پرسيوشان در محل آبشار است که خاطره گيسوان بلند را تداعي مي کند.

نامگذاری نراق:
در مورد نام نراق چند وجه تسمیه وجود دارد.

۱ – گروهی بر این باورند که نام نراق ابتدا نراک به معنای شهر جاویدان بوده و بعدها ک با ورود زبان عربی به ق تبدیل شده‌است.

۲ – برخی دیگر اعتقاد دارند چون نراق اولیه را جمعی از اشعریون در قرن اول هجری بعد از ورود به قم واستقرار در این منطقه تأسیس کردنداز قلب شده کلمه قرآن برای آن نام انتخاب کردند و کلمه نراق قلب شده کلمه قران می‌باشد.

۳ – برخی می‌گویند نراق ابتدا نر عراق به معنای بلندی عراق عجم بوده که بعدها به نر آق یا نراق تقلیل یافته‌است.

۴- عده‌ای هم اعتقاد دارند نام ابتدا نر آق بوده به معنای بلندی که از دور سفیدی می‌زند. چون خاک بام نراق از یک نوع خاک رسی سفید رنگ تشکیل شده وجه تسمیه ان را نر آق نامیده‌اند. ۵ – گروهی هم نراق را برگفته از نام ستاره‌ای می‌دانند.

غار چال نخجیر به عنوان یکی از زیباترین و شگفت انگیزترین اثار طبیعی در نزدیکی شهر نراق در استان مرکزی می‌تواند به جاذبه‌ای منحصربفرد در صنعت گردشگری ایران و عاملی برای توسعه و رونق گردشگری در این منطقه مبدل شود. غار چال نخجیر در منطقه‌ای به نام چال نخجیر در نزدیکی شهر تاریخی نراق در دل کوه تخت واقع شده است. غار چال‌نخجیر که جزء غارهای مرطوب افقی محسوب می‌شود، متعلق به دوران سوم زمین شناسی است.

شهرهای نزدیک غار چال نخجیر

نزدیک‌ترین روستاها به غار، سه روستای کروگان ، وشتگان ، هرازیجان هستند، و نزدیکترین شهر به غار چال نخجیر شهر تاریخی نراق می باشد. در گذشته مردم از این غار با نام غار «هوهو» نیز یاد می‌کردند.

یکی از جاذبه های جهانی استان مرکزی غار 70 میلیون ساله نخجیر استان مرکزی است که در مسیر شهر نراق قرار دارد.

این غار پر آوازه یکی از جاذبه های گردشگری مطقه به حساب می آید که به تنهایی سالانه هزاران نفر را جذب خود می کند.

به گفته کارشناسان وجود این غار در کنار جاذبه های تاریخی بناهای قدیمی می تواند نراق را به قطب گردشگری تبدیل کند.

ورودی غار چال نخجیر

ورودی غار هم‌تراز با سطح زمین است که ۱۰ متر عرض و بین ۱۰ تا ۴۰ متر ارتفاع دارد. دهانه غار بالاتر از چاه‌های آب آشامیدنی منطقه است و به سمت جنوب باز می‌شود. در گذشته دهانه غار به وسعت کنونی نبوده و به صورت سوراخی به ابعاد ۱ تا ۱٫۵ متر بوده‌است. پس از کشف غار دهانه آن بر اثر انفجاری غیراصولی بازتر شد.

در فضای بیرون غار برای بازدیدکنندگان این غار امکانات و تجهیزات رفاهی همچون سالن انتظار، بوفه و مهمانسرا در نظر گرفته شده‌است.

در درون غار بر اثر رسوبات آهکی، چکنده و چکیده و اشکال گل‌کلمی و بلورین پدید آمده‌است و با پیشروی بیشتر به داخل غار میزان پراکندگی اشکال بیشتر می‌شود. همچنین در برخی جاها رسوبات به شکل سوزنی و کشیده مشاهده می‌شود که جنس آن‌ها از گچ می‌باشد.

سقف غار بسیار بلند بوده و میانگین ارتفاع آن به ۸ متر می‌رسد. پهنای غار از ورودی تا عمق یک کیلومتری، متغیر است.

مسیر داخلی غار چال نخجیر

غار دارای دو مسیر است، تا ۶۰۰ متر اول غار مسیر مشترک و در امتداد جنوب به شمال می‌باشد و بعد از آن به دو مسیر تقسیم می‌شود. یکی از مسیرها به طرف شمال شرق و دیگری به شمال غرب امتداد می‌یابد. طول کل هر کدام از مسیرها حدود ۱٬۳۰۰ متر بوده و در تمام مسیر غار افقی است. غارچال‌نخجیر، غاری سه طبقه به‌شمار می‌آید که دو طبقه از آن با ایجاد مسیرها و پله‌هایی که گاهی تعداد آن‌ها به ۴۷ پله می‌رسد، برای بازدید گردشگران آماده شده‌است. به دلیل آنکه هیچ نوری به داخل غار نفوذ پیدا نمی‌کند، موجود زنده‌ای وجود ندارد.

داخل غار در گذشته آب وجود داشته‌است و خط تراز آب بر روی دیواره‌های غار قابل مشاهده است، اما امروزه این آب وجود ندارد که علت آن می‌تواند مربوط به تغییرات شرایط آب و هوایی منطقه در طول دوران زمین‌شناسی باشد. در کف غار دریاچه‌ای وجود دارد که تا ۴۰۰ متر مربع از مساحت آن کشف شده‌است. به نظر می‌آید که وسعت این دریاچه بسیار بیشتر از ۴۰۰ متر مربع باشد. عمق دریاچه ۷۰ متر است.

با توجه به اینکه غار بر روی منطقه‌ای گسلی قرار گرفته‌است، نگرانی‌هایی در مورد لرزه خیزی و خطرات آن برای بازدیدکنندگان وجود دارد. از این رو برای ایمن‌سازی و تأمین امنیت بازدیدکنندگان، غار در شهریورماه سال ۱۳۹۱ به مدت ۶ ماه بر روی گردشگران بسته شد. در این مدت اقداماتی شامل نصب دوربین مداربسته، تأمین روشنایی، جاسازی بسته‌های امداد و نجات برای پدافند غیرعامل انجام شد. پس از انجام عملیات ایمن‌سازی، این غار توسط کارگروه غارشناسی کشور به عنوان نمونه غار امن در ایران شناخته شد.

کف غار همانند غارهای دیگر ایران بر اثر بتن ریزی جهت ایجاد راه تخریب شده‌است. همچنین بر اثر انفجارهایی که برای بازگردن مسیر انجام شده، ترک‌ها و شکاف‌هایی در بلورها و سازندهای آهکی غار ایجاد شده‌است.

بهره‌برداری و بازدید نزدیک از دریاچه به دلیل تغییرات دائمی سطح آب این دریاچه هنوز امکان‌پذیر نشده‌است.

در کف غار جریان همیشگی آب وجود ندارد، ولی در اکثر جاهای غار حوضچه‌های آب کوچک به چشم می‌خورد که در طول فصل‌های سال میزان آب آن‌ها متغیر است.

تالارهای متعدد و حوضچه‌های آب، راهروهای طولانی و مسیرهای مشکل در بعضی از نقاط، چکنده و چکیده‌های بلوری و بسیار متنوع و حتی منحصر به فرد از خصوصیات آن است. حدود ۹۵٪ از بدنه غار را رسوبات آهکی پوشانده و ۵٪ باقی‌مانده سنگی می‌باشد. غار از تالارهای مختلفی تشکیل شده‌است که بزرگترین آن‌ها ۱۲۰×۴۰×۳۰ متر وسعت دارد. از تالارهای غار می‌توان به سفره عروس، دریاچه، برزخ، باغ‌وحش، چهل‌چراغ، چهلستون و تالار زیبایی‌ها اشاره کرد.

سنگ‌های تزئینی با اشکال متنوع مانند عقاب، لاک‌پشت، گوزن، انسان، کبوتر و تندیس‌های غول پیکر بلورین ایجاد شده‌است که بیشتر آنان از جنس آهک است.. تالارهای «عروس»، «گل کلمی»، «آبشارگلی»، «فرسنگ» و هیولا از جمله بخش‌های دیدنی این غار نادر و عجیب است.

از خصوصیات غارچال نخجیر می‌توان به تالارهای متعدد و حوضچه‌های آب، راهروهای طولانی، مسیرهای مشکل در بعضی از نقاط و چکنده و چکیده‌های بلورین بسیار متنوع و زیبا و حتی در نقاطی منحصر به فرد اشاره کرد. غار چال نخجیر از تالارهای مختلفی تشکیل شده که زیباترین تالار آن، چهلستون نام دارد ، از دیگر تالارهای غار می‌توان به سفره عروس، دریاچه، برزخ، باغ وحش، چهلچراغ و تالار زیبایی‌ها اشاره کرد.این غار به دلیل وجود مناظر بکر طبیعی و جذابیتهای حیرت آور فراوان از اهمیت ویژه‌ای در جذب توریست برخوردار است. در گنجینه شگفتی این غار اسرارآمیز ، سنگ‌های تزئینی با اشکال متنوع مانند عقاب، لاک پشت، گوزن، انسان، کبوتر و تندیس‌های عظیم الجثه بلورین ایجاد شده است که بیشتر آنان از جنس آهک است.

طبقاتی بودن غار چال نخجیر

غار چال‌نخجیر جزء غارهای آهکی و زنده دنیا محسوب می‌شود و از جمله غارهای طبقاتی است و از سه طبقه تشکیل شده‌است. حدود ۹۵٪ از دیواره‌های غار پوشیده از رسوبات آهکی و مابقی سنگی است. تاکنون ۱٬۲۰۰ متر از غار برای بازدید عموم کف‌سازی، ایمن‌سازی و نورپردازی شده‌است. گفته شده که در انتهای غار دریاچه‌ای با امکان قایقرانی در آن وجود دارد، اما به‌طور کلی شناسایی نشده‌است. منحصر به فرد بودن نهشته‌ها، دسترسی آسان به غار، خودترمیمی به دلیل زنده بودن و تهویه مناسب هوای درون غار از ویژگی‌های خاص غار است. این غار در سال ۱۳۸۴ خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

تهویه طبیعی هوای درونی غار در فصول تابستان و زمستان یکی دیگر از عجایب این غار شگفت انگیز است که در تابستان خنک و در زمستان گرم است و هیچ گاه در این مجموعه بازدیدکنندگان با کمبود اکسیژن روبرو نمی‌شوند. با توجه به قرار گرفتن غار در دامنه کوه دسترسی به آن بسیار آسان بوده و بازدیدکنندگان به راحتی قادر به بازدید از این محل هستند. تنوع سنگ‌های موجود ، سنگهای کریستال با شکلهای مختلف مثل آبشار، زیبایی خاصی به غار داده است به طوریکه هر بیننده‌ای را به شگفتی وا می‌دارد.قرار گرفتن غار در کنار ابنیه تاریخی نراق یک محیط کاملا توریستی را بوجود آورده که با این تنوع می‌توان به رونق صنعت گردشگری در منطقه امیدوار بود.با داشتن زیبایی‌ها و قابلیت‌های دیدنی فراوان غار ، در صورت راه اندازی و معرفی مناسب می‌تواند به یکی از جاذبه‌های توریستی جهان تبدیل شود.

این غار در منطقه کارستی واران قرار دارد. این منطقه کارستی در واحدهای آهکی متراکم ریفی گسترش یافته که موجب پوشاندن توف‌ها و شیل‌های سبز پالئوسن شده‌است. منطقه در بعضی از بخش‌ها به شکل بلوک‌های گسل خورده ظاهر می‌شود.

منطقه کارستی که غار را به وجود آورده‌است از نوع سنکینال می‌باشد. به سبب زیاد بودن شکستگی‌ها و گسل‌های به وجود آمده دو توده‌های سنگ، راهروهای درون غار به نسبت زیاد است. همچنین وجود درزها و شکاف‌ها عمل انحلال کانی‌ها را سریع‌تر کرده‌است. منطقه کارستی با توجه به زمان تشکیل آن، منطقه‌ای جدید و فعال است، به این معنی که مراحل انحلال و فرسایش کارست و ایجاد اشکال کارستی در غار همچنان ادامه دارد.

غار چال‌نخجیر که جزء غارهای مرطوب افقی محسوب می‌شود، متعلق به دوران سوم زمین‌شناسی است.

در منابع مختلف قدمت این غار ۷۰ میلیون سال ذکر شده است.

عامل اصلی و اولیه به وجود آمدن غار، گسل معکوسی است که در منطقه وجود دارد و پس از گذشت میلیون‌ها سال غار را به وجود آورده‌است. بنابراین می‌توان غار را از نوع غارهای لرزه‌ساختی دانست.

بیشتر غار از سنگ‌های آهکی تشکیل شده‌است که متعلق به دسته سنگ‌های رسوبی‌اند. ویژگی مهم سنگ‌های آهکی، حل‌شدن آن‌ها در آب‌های حاوی دی‌اکسید کربن است. هنگامی که آب وارد زمین آهکی می‌شود در اثر برخورد با فلز و کانی‌های دیگر، مقداری از آن را در خود حل کرده و زمان شکل‌گیری سازندهای آهکی غار، رنگ حاصل از کانی‌ها باعث تغییر رنگ در آهک می‌شود. بیشتر سازندهای درون غار رنگ سفید شیری دارند که گاهی متمایل به زرد‌اند. املاح گوگرد باعث ایجاد رنگ زرد، املاح آهن باعث ایجاد رنگ سیاه، املاح مس باعث ایجاد رنگ سبز واملاح جیوه باعث ایجاد رنگ نارنجی مایل به قرمز شده‌اند که ترکیب فراوان این رنگ‌ها در غار به چشم می‌خورد.

غار بین سنگ‌هایی قرار گرفته که لایه‌بندی متوسط دارند و شیب آن‌ها حدود ۲۳ درجه به سمت غرب است. سن سنگ‌های غار به الیگوسن پایانی می‌رسد که معادل با سن سازند قم است.

قدمت سنگ میزبان این غار به حدود ۳۴ تا ۱۶ میلیون سال پیش باز می‌گردد. با توجه به اینکه غار مذکور پس از تشکیل و سنگ شدگی بستر میزبان و سپس چین خوردگی و گسل خوردگی متعاقب آن تشکیل شده، سن تشکیل غار بسیار جوانتر از ۱۶ میلیون سال است.^{[نیازمند منبع]}

بیشتر سنگ‌ها و اشکال آهکی درون غار از نوع کربنات کلسیم، آراگونیت و سنگ گچ هستند.

بر اثر چین‌خوردگی و کوه‌زایی، به دلیل فشارهای وارد شده بر سنگ‌ها، درزها، شکاف‌ها و گسل‌هایی در سنگ ایجاد شده و در مرحله بعد بارش‌های جوی که دارای گاز کربنیک بوده و خاصیت اسیدی دارند، در شکستگی سنگ‌ها نفوذ کرده و باعث انحلال کربنات کلسیم شده‌اند. در اثر انحلال، شکستگی‌ها وسیع‌تر شده و پس از میلیون‌ها سال غار را به وجود آورده‌اند.

در کنار غار نخجیر وجود جاذبه های طبیعی مانند آبشار گیسو که از آبشارهای دینی و پرآب است گردشگری طبیعی نراق را تکمیل می کند.

آب انبار، کاروانسرا، خانه های قدیمی و موزه دیدنی های نراق

نراق بناهای تاریخی بسیاری دارد از جمله آن می توان به خانه قدیمی فاضلین نراقی ازعلمای تشیع ، بنای مسجد جامع، بنای ساختمان و بقعه امامزاده یحیی و امامزاده سلیمان که از فرزندان امام علی به شمار می‏روند و ساختمان و بقعه امامزاده زبیده خاتون که دختر امام جواد می‏باشد و همچنین بنای ساختمان و بقعه امامزاده سلطان علی که فرزند امام محمدباقر(ع) اشاره کرد.

قنات وقفی حاج الله داد، موزه آب شهر نراق در محل آب انبار حاج عبد الباقی، کاروانسرا و بازار شمس‌ السلطنه و کاروانسرای حاج مهدی از دیگر بناهای دیدنی نراق هستند همچنین دره آبشتا و آبشار گیسو از نقاط دیدنی طبیعی نراق هستند.

غار نخجیر استان مرکزی در مسیر دلیجان و نراق از دیگر نقاط دیدنی این منطقه است.

در سال 1974 یک شهاب ‌سنگ 2.7 کیلوگرمی در نراق به زمین افتاد. این شهاب‌ سنگ از سقف آزمایشگاه مدرسه ‌ای در نراق گذشت که یکی از ابعاد دیدنی این شهر است.

پناهگاه حیات وحش جاسب در منتهی‌الیه جنوب شرقی استان مرکزی و در شمال نراق از توابع شهرستان دلیجان واقع شده است.

پناهگاه حیات وحش جاسب با مساحت 17100 هکتار، از کوه‌های خشک صخره‌ای، دره‌ها، تپه‌ها و دشت تشکیل یافته است. بلندترین نقطه این پناهگاه قله کوه ولیجا با ارتفاع 3151 متر و کمترین ارتفاع آن در تنگه رودخانه ازنا با ارتفاع 1800 متر می‌باشد.

در پناهگاه حیات وحش جاسب میانگین بارش سالانه 295 میلی‌متر و متوسط دمای سالانه 5 تا 15 درجه سانتی‌گراد ثبت شده است.

در پناهگاه حیات وحش جاسب 135 گونه گیاهی از 35 خانواده می‌رویند که از میان آن‌ها 23 گونه علفی، 104 گونه بوته‌ای، 80 گونه درختچه‌ای و 40 گونه درختی دیده می‌شود. گونه‌های بُنه (پسته وحشی) و بادام کوهی از عناصر اصلی پوشش جنگلی منطقه به شمار می‌روند. این جنگل‌ها به دلیل محدودیت سطح گسترش آن‌ها در استان مرکزی، از ارزش حفاظتی برخوردار بوده و نیازمند توجه بیشتری در این خصوص می‌باشند. زالزالک، انجیر وحشی، زرشک، گون، هزار خار، چوبک، گل ماهور، ریش بز، زنبق بیابانی، جاروی علفی و گل قاصد از دیگر گونه‌های گیاهی این منطقه هستند.

در پناهگاه حیات وحش جاسب جانورانی چون قوچ و میش، گرگ، روباه، خرگوش، گراز، تشی، خارپشت، دوپای کوچک، کبک، تیهو، بلدرچین، قمری، سبز قبا، چکاوک کاکلی، شاه بوف، سارگپه، عقاب دو برادر، دلیجه و بسیاری جوندگان و خزندگان زندگی می‌کنند. در سال‌های نه چندان دور در مناطق پیرامون پناهگاه حیات وحش جاسب و تپه ماهورهای آن شمار زیادی هوبَره وجود داشت اما اکنون به تعداد اندک مشاهده شده است.

از گونه‌های باارزش دیگری که به صورت گروهی و جفت جفت در طبیعت این منطقه یافت می‌شود نوعی باقرقره به نام کوکر شکم سیاه است که پرنده‌ای بی‌نظیر در عرصه طبیعت می‌باشد. از خصوصیات جالب این پرنده این است که کوکر شکم سیاه پس از آشامیدن آب، پرهای جلوی سینه خود را با مقدار زیادی آب آغشته می‌کند و به خاطر قدرت بالای پرها در جذب آب، آب زیادی در پرها ذخیره شده و مسافت زیادی را می‌پیماید تا به جوجه‌های خود برساند.

این منطقه در سال 1381 خورشیدی توسط شورایعالی حفاظت محیط زیست، به عنوان «پناهگاه حیات وحش» مطرح می‌باشد.

مسجد جامع نراق در سال 1243 قمری و در زمان فتحعلی‌شاه قاجار در شهر نراق؛ از شهرهای استان مرکزی، ساخته شد.

این مسجد توسط حاج علی محمد نراقی یکی از تجار متدین این شهر ساخته شد و در مرکز بافت قدیمی این شهر قرار دارد. سبک معماری این مسجد متعلق به دوران قاجار است و از نظر معماری بسار شبیه به مسجد آقا بزرگ کاشان است.

بر طبق نظر کارشناسان معماری اسلامی، وجود مسجد جامع در هر شهر نشانگر رونق و مرکزیت آن شهر نسبت به اطراف خود است. این موضوع نشان می‌دهد که شهر نراق در روزگاری رونق فراوانی داشته است.

مسجد جامع (جمعه) نراق در نزدیکی حمام قدیمی، آب انبار حاج مهدی و حسینیه این شهر قراردارد. همچنین این مسجد فاصله کمی با بازار قدیمی نراق دارد.

به سبب تحولات و پیشرفت شهر نراق، قسمتی از حیاط مسجد به بافت شهر اضافه شد. طرح مسجد مستطیل شکل و از سه ناو در جهت شمال – جنوب و شش ناو در سمت شرق- غرب تشکیل شده است. مساحت مسجد جامع حدود هزار متر مربع است و گنبد و گلدسته‌های آن زیبایی خاصی دارد.

در ورودی مسجد تماماً از چوب گردوست که روی آن به زیبایی کنده‌کاری شده است. کاشی‌های رنگی و طرح‌های اسلامی از قسمت‌هایی است که با معماری زیبا و هنرمندی خاصی ساخته شده است.

مسجد جامع نراق در سال ۱۳۷۹ توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره ۳۵۳۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

شهر تاریخی نراق در استان مرکزی و در 15 کیلومتری دلیجان قرار دارد

این شهر که در مسیر دلیجان به مشهد اردهال و کاشان واقع شده به علت قرارگیری (از سه طرف) بین کوه، دارای آب و هوای کوهستانی و دلپذیر است.

نراق با وسعتی حدود 70 کیلومتر مربع و 200 میلی لیتر بارندگی در سال، دارای جاذبه‌های گردشگری فراوانی در استان مرکزی است.

این شهر با قدمتی 2 هزارساله قابلیت جذب گردشگران مختلف و با سلیقه‌های متفاوت را دارد. به طوری که نراق با داشتن آثار و بناهای تاریخی، خانه‌های قدیمی و همچنین چندین امامزاده و در کنار این‌ها آب و هوا و مناظر طبیعی کوهستانی، می‌تواند به منطقه‌ای گردشگری تبدیل شود.

همچنین مردم این شهر همچون مردم نواحی کویر ایران که عموما شیعه مذهب هستند، در ایام سوگواری ائمه اطهار (ع) اقدام به مراسم نخل کشی در مسیرهایی از شهر می‌کنند که در نوع خود بسیار دیدنی است.

در ادامه به ذکر برخی از مهم‌ترین نقاط گردشگری شهر تاریخی نراق پرداخته‌ایم:

مسجد جامع و آرامگاه‌ها:

نراق بناهای تاریخی بسیاری دارد از جمله آن بنای مسجد جامع، بنای ساختمان و بقعه امامزاده یحیی و امامزاده سلیمان که از فرزندان امام علی (ع) به شمار می‌روند و ساختمان و بقعه امامزاده زبیده خاتون که دختر امام جواد (ع) می‌باشد و همچنین بنای ساختمان و بقعه امامزاده سلطان علی که فرزند امام محمدباقر (ع) می‌باشد.

مسجد جامع نراق در سال 1243 قمری و در زمان فتحعلی‌شاه قاجار ساخته شده است. این مسجد توسط حاج علی محمد نراقی یکی از تجار متدین این شهر ساخته شد و در مرکز بافت قدیمی این شهر قرار دارد.

سبک معماری این مسجد متعلق به دوران قاجار است و از نظر معماری بسار شبیه به مسجد آقا بزرگ کاشان است. مسجد جامع نراق در سال ۱۳۷۹ با شماره ۳۵۳۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

دره آبشتا یا آبشار گیسو:

دره آبشتا در سه کیلومتری شمال غربی شهر نراق و در امتدا کوه اُل (OL) قرار دارد.

در انتهای این دره، آبشار فصلی زیبایی وجود دارد که به علت رویش گیاه پرسیاوش، در گویش محلی آن را گیسو می‌نامند. ارتفاعات این دره محلی مناسب برای صخره نوردی است.

آب انبارهای شهر نراق:

آب انبارهای شهر نراق یکی از شاهکارهای معماری دوره قاجار هستند. این آب‌انبارها در هر سه محله نراق یعنی محله بالا، محله پائین و محله بازار دیده می‌شوند.

آب‌انبار حاج مهدی که به آب‌انبار محله بالا نیز شهرت دارد، از آثار دوره قاجار به حساب می‌آید و در سال 1380 با شماره 4606 در سازمان میراث فرهنگی کشور به ثبت رسید.

کوه ویلیجیا و میل نراق:

کوه ویلیجیا در شرق نراق قرار دارد و از دامنه آن چشمه رود جریان دارد. میل نراق نیز در 7 کیلومتری شرق این شهر در گردنه‌ای موسوم به گردنه نراق در مسیر نراق – مشهد اردهال و در دامنه کوه ویلیجیا خودنمایی می‌کند.

این میل در نقطه‌ای قرار دارد که بر تمامی دشت و کوه‌های اطراف اشراف دارد. به طوری که از شرق به منطقه مشهد اردهال، از غرب به شهر نراق و از شمال‌غرب به بخشی از جاسب مسلط است. میل نراق در سال 1381 با شماره 6978 به ثبت رسیده است.

موزه مردم‌شناسی:

قنات وقفی حاج الله داد، موزه آب شهر نراق در محل آب انبار حاج عبد الباقی، نیز از جمله نقاط دیدنی این شهر است.

موزه مردم‌شناسی نراق توسط مردم و شهرداری این شهر در دست راه‌اندازی است. از نکات جالب این موزه اینکه، قرار است این موزه به فضایی برای معرفی تجهیزات زندگی، اشیاء، اسناد، مدارک، تصاویر و آئین‌ها و صنایع دستی تبدیل شود و در این راستا شهرداری نراق حجره‌ها و غرفه‌های این موزه را به خانواده‌های نراقی واگذار می‌کند تا آنها، خود در تزئین، طراحی و تکمیل وسایل موزه اقدام کنند.

بازار شمس السلطنه:

بازار شمس السلطنه از آثار تاریخی بسیار زیبا و دیدنی است که در قرن 13 هجری، ساخته شده است.

معماری بنای این بازار همراه با حجره‌ها و تیمچه‌ها از ظرافت و زیبایی خاصی برخوردار است. سقف‌های گنبدی شکل این بازار ویژگی منحصر به فردی به آن بخشیده است. بازار شمس السلطنه با شماره 1645 در فهرست آثار تاریخی ایران به ثبت رسیده است.

غار چال نخجیر:

غار چال نخجیر نراق متعلق به دوره سوم زمین شناسی است و یکی از پدیده‌های انگشت شمار جهان به‌ شمار می‌‌آید که در سال 1368 توسط گروهی از کوهنوردان شناسایی شده ‌است.

این غار در منطقه ای به نام چال نخجیر در حدود مابین نراق و دلیجان واقع شده است. کارشناسان آن را مربوط به دوره سوم زمین شناسی می‌دانند و با توجه به مناظر کم نظیر اهمیت ویژه ای در امر جذب جهانگردان جهان دارد.

غار چال‌نخجیر نیز در سال 1384 با شماره 13814 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

چشمه رود:

چشمه رود در شرق شهر نراق و در دامنه کوه زیبای ویلیجیا قرار دارد و در ادامه به منطقه جاسب منتهی می‌شود.

ارتفاعت این منطقه بسیار زیبا و دلنشین است و در ایام گرم تابستان پذیرای خیل کثیری از مردم منطقه بخصوص ساکنان شهر کاشان می‌باشد.