توریستی و گردشگری

در جبهه جنوبي ميدان نقش جهان ـ (ميدان امام) ـ يكي از زيباترين مساجد جهان اسلام قراردارد كه به دستور شاه عباس اول ، توسط استاد علي اكبر اصفهاني احداث گرديده است . در مرحله اول سردرب اصلي و جلوخان ورودي با دو مناره خارجي مسجد ساخته مي شود . درب مسجد با ورقهاي نقره و طلا تزئين گرديده و مربوط به دوره شاه صفي ، جانشين شاه عباس اول است . در داخل مسجد يك حياط اصلي و مركزي ، با چهار ايوان و دو حياط فرعي جانبي قراردارد . گنبد خانه جنوبي به صورت دو پوش اجرا گرديده و فضاي بين اين دوگنبد حدود 12 متر ارتفاع دارد . ارتفاع گنبد خارجي از كف مسجد 50 متر مي باشد . كتيبه هاي مسجد، توسط خطاطان و خوشنويسان معروف دوران صفويه مانند : عليرضا عباسي ، عبدالباقي تبريزي ، محمدصالح اصفهاني و محمدرضا امامي مزين شده است . تمام سطوح جرزها و ديوارها و گنبد و مناره ها و طاق نماهاي داخلي و خارجي مسجد از كاشيهاي هفت رنگ و مرعق پوشيده شده است . نقوش اين كاشي كاريها (گل و بوته ها) به صورت مجرد و رمزي ظاهر مي شود .

• این مسجد باشکوه‌ترین نماینده هنر معماری اسلامی اصفهان و نمایانگر تکامل هزارسال مسجدسازی در ایران است.
• نوآوری‌های به کار رفته در آن حاصل تیزهوشی مهندسان و معماران نخبه ایران است.
• تکنیک‌های نوآورانه در معماری و تزیین این مسجد الگوی مساجد بعدی شد.
• جزو بناهای مشهوری است که گردشگران خارجی در سفر به ایران حتما بازدید می‌کنند.
• جزوی از منظر مجموعه میراث جهانی نقش جهان است.
• در کنار بناهای مشهوری مانند عالی قاپو، مسجد شیخ لطف الله، بازار قیصریه و … قرار گرفته است.

داستان ساخت یک مسجد از یک نذر آغاز شد. شاه طهماسب صفوی که به تازگی از یکی از جنگ‌هایش جان سالم به در برده بود نذر کرد به شکرانه نجاتش مسجدی بسازد؛ اما در میانه جنگ‌ها و کشمکش با ازبکان فرصت ادای نذرش را پیدا نکرد. تاریخ اما به گونه‌ای ورق خورد که نوه‌اش یعنی شاه عباس صفوی، نذر پدربزرگ را به شکوهمندترین صورت ممکن از مال خالص خود ادا و ثواب آن را به روح جدش تقدیم کند. مسجد امام در رقابت با مسجد جامع شهر اصفهان ساخته شد. مسجد جامع یا همان عتیق، مربوط به دوره حکومت سلجوقی بود. شاه عباس، نوه طهماسب صفوی، که به تازگی اصفهان را برای پایتختی انتخاب کرده بود می‌خواست محور تجارت را از مرکز شهر و پیرامون مسجد جامع، به میدان نقش جهان جابه‌جا کند. بنابراین دستور داد مسجدی با ظرفیت مناسب برای برگزاری مراسم دینی پایتخت ساخته شود. مسجدی ساده اما باشکوه که در سراسر آن رنگ‌های فیروزه‌ای و آبیِ کاشی‌کاری‌ها حال و هوایی آسمانی به بیننده می‌بخشد. گنبد مسجد امام بلندتر از هر بنایی در میدان نقش جهان است و بر تمام شهر اشراف دارد که جایگاه مهم دین در حکومت صفوی را به نمایش می‌گذارد.

مسأله ای که در مسجد امام جلب توجه می کند و اکثر سياحان و جهانگردان نيز به آن اشاره کرده اند و معماران و مهندسين نيز آن را يکی از استادانه ترين شگردهای معماری به حساب آورده اند مسأله رعايت جهت قبله در مسجد است. سازندگان مسجد طوری سردر را درست کرده اند که با عبور از ميان ايوان ورودی بدون آنکه احساس شود، نيم چرخی به سمت راست زده می شود. در حقيقت معمار برجسته اين اثر با يک زاويه ۴۵ درجه مسجد را در جهت قبله قرار داده است.
به طور کلی مسجد امام اصفهان با مناره های رفيع و ايوان های سر به فلک کشيده و شبستان های عالی و محراب های نفيس و همچنين با طرح يکپارچه و متوازن خود از شاهکارهای بی نظير و مسلم معماری زمان صفويه است. مسجدی که در عصر خود از عجايب زمان بوده و در حقيقت نيز به دليل زيبائی طرح، عظمت، ابعاد و شکوه و جلال کاشيکاری هايش ستاره درخشان هنر عصر صفوی است.

كتیبه سر در با شكوه مسجد به خط علیرضا عباسی خوشنویس نامدار عصر صفویه است كه تاریخ آن سال ۱۰۲۵ ذكر شده است.
اسپرهای طرفین در ورودی ۸ لوحه با نوشته هایی مشكی بر زمینه فیزوه‏ای دارند كه در هر یك از این اسپرها ۴ لوحه كار گذاشته شده. در جلو خان سردر مسجد نیز كتیبه هایی با عبارات و اشعاری وجود دارد. تخت سنگ بزرگی نیز در ضلع غربی جلوخان هست كه از نوشته‏ های آن تنها بسم الله الرحمن الرحیم به جا ماند. كتیبه نمای خارجی سردر، خط ثلث سفید بر زمینه كاشی خشت وجود دارد.
اشعاری به خط نستعلیق در اصلی مسجد را كه پوشش نقره و طلا دارد. زینت بخشیده است در این اشعار سال اتمام و نصب در ۱۰۳۸ تا ۱۰۵۲ ذكر شده است. اشعار فوق الذكر ۱۶ بیت است كه هشت بیت آن بر یك لنگه و هشت بیت دیگر بر لنگه دیگر آن به طور برجسته نقش بسته است. این در، در ضلع جنوبی واقع است.
كتیبه‏ های داخل مسجد را خوشنویسانی چون عبدالباقی تبریزی، محمد صالح اصفهانی محمد رضا امامی و محمد غنی نوشته‏اند كه از آن جمله‏اند: كتیبه ایوان بزرگ مسجد و اطراف محوطه زیرگنبد به خط عبدالباقی تبریزی كتیبه بالای محراب مرمری به خط محمد صالح اصفهان، كتیبه‏های چهلستون شرقی گنبد جنوبی به خط محمد رضا امامی و كتیبه داخل ایوان شمالی مسجد به خط عبدالباقی تبریزی.
این مسجد عظیم دارای دو شبستان قرینه در اضلاع شرقی و غربی صحن است. یكی از این شبستانها (شبستان شرقی) بزرگتر اما ساده و بی تزیین است و دیگری (شبستان غربی) كوچكتر است اما تزییناتی با كاشیهای خشت هفت رنگ دارد و محراب آن نیز از زیباترین محرابهای مساجد اصفهان است.
در دو زاویه جنوب غربی و جنوب شرقی دو مدرسه به طور قرینه قرار دارد كه مدرسه زاویه جنوب شرقی را كه حجره‏هایی نیز برای سكونت طلاب دارد، مدرسه ناصری و مدرسه زاویه جنوب غربی را سلیمانیه می‏نامند.
ارتفاع ایوان بزرگ جنوبی مسجد ۳۳ متر است و دو مناره در طرفین آن قرار گرفته‏اند كه ارتفاع هر یك از آنها ۴۸ متر است. این دو مناره با كاشی تزیین شده‏اند و نامهای محمد و علی به طور تكرارای به خط بنایی بر بدنه آنها نقش بسته است.
گنبد بزرگ مسجد تزئینات جالبی از كاشیكاری دارد و نیز داری كتیبه‏ای به خط ثلث سفید بر زمینه كاشی خشت لاجوردی است.

میدان نقش جهان اصفهان يكي از زيباترين ميدانهاي جهان به طول حدود 512 متر و عرض 160 متر است كه در اطراف آن اطاق هائي در دو طبقه با يك اندازه و شكل احداث شده است . تعداد چهار اثر تاريخي بي نظير در اطراف ميدان قراردارد . عمارت عالي قاپو ـ مسجد امام ـ مسجد شيخ لطف اله و سر درب بازار قيصريه ، در وسط ميدان اصلي ، زمين و دو دروازه سنگي چوگان بوده است . ميدان امام امروزي يكي از مراكز خريد صنايع دستي و همچنين محل برگزاري بسياري از مراسم ملي و مذهبي مي باشد . در هر هفته نماز پرشكوه جمعه در اين ميدان برگزار مي گردد .

 تاریخچه میدان نقش جهان

در دوره ی تیموریان میدان نقش جهان در اندازه ای کوچکتر ساخته شد.این میدان در دوره ی شاه عباس اول توسعه  و گسترش یافته و به شکل کنونی خود در آمد. اغلب بناهای اطراف این میدان نیز  در همین دوره ساخته  شد.بعد از منتقل شدن پایتخت کشور از اصفهان به شیراز ، اهمیت میدان نقش جهان روز به روز کمتر شد.

تاریخچه میدان نقش جهان

میدان و بناهای پیرامونش بیشتر در دوره قاجار تخریب شد اما با روی کار آمدن دولت پهلوی تمامی بناهای پیرامون میدان به صورت کامل تعمیر و بازسازی شدند. تا امروز کار بازسازی و تعمیر این بناها بصورت مداوم انجام میشود . محل بنای میدان نقش جهان در جایی بود که قبل از آن باغ وسیعی به اسم نقش جهان در آنجا قرار داشت.عرض این میدان 165متر ، طول آن بیش از 500 متر و مساحت آن حدودا 85 هزار متر مربع می باشد.

رژه قشون ،بازی چوگان ، برگزاری آئین ها و جشن ها و نمایشهای مختلف در دوره شاه عباس اول و جانشینان او در این محل بر گزار می شد.یادگار از آن دوران دو دروازه سنگی چوگان است که در این میدان بر جای مانده است.دورتا دور این میدان ابنیه ای باشکوه مثل کاخ عالی قاپو ، سر در قیصریه،مسجد شیخ لطف الله و مسجد جامع عباسی بنا شده که هر کدام از آنها از معماریهای فاخر و با شکوه دوره صفویان میباشند.

بنای تاریخی نقش جهان اصفهان

معماران و هنرمندان میدان نقش جهان

دستان هنرمند و فکر خلاق معماران توانمند کشورمان به خصوص شیخ بهایی ، استاد علی اکبر اصفهانی و استاد محمد رضا اصفهانی خالق این میدان و بناهای اطراف آن شامل کاخ عالی قاپو،مسجد شیخ لطف الله،مسجد امام و سر در قیصریه بودند.

نمای فوق العاده بکر میدان نقش جهان در شب

میدان نقش جهان در زمان شاه عباس اول

در زمان شاه عباس اول ،پیش از ساخته شدن بناهای کنونی، محل برگزاری  بعضی از مراسم رسمی مانند جشن باستانی نوروز و اعدام محکومین به اعدام در میدان کوشک انجام می شد. ابنیه موجود کنونی را در دوران حکومت شاه عباس اول به استناد به منابع مختلف تاریخی مربوط به سال 1011 قمری دانسته اند.

با این وجود از  ابتدای حکومت شاه عباس سطح میدان در اندازه ی وسیعتری از میدان کوشک سابق باز شده و آتشبازی و مراسم چراغانی در آن بر گزار می شد. احتمالا نقشه ی این میدان از روی نقشه ی میدان حسن پادشاه در تبریز الهام گرفته شده باشد،دوتن از اساتیدی که میدان را به شکل کنونی طرح ریزی کردند استاد  علی اکبر و محمدرضا اصفهانی بودند.بر سر در مسجد جامع عباسی و محراب مسجد شیخ لطف الله نام این دو استاد به چشم می خورد.

در مدت زمان ساخت میدان و پس از آن و در طول دوران حکومت صفویان ، میدان نقش جهان فعال و پویا بوده ، ولی در زمان شاه سلیمان و شاه سلطان حسین ، به مرور از رسیدگی به میدان جلو گیری شده است.

راکد شدن جوی های آب در دوره شاه سلطان حسین ، باعث خشک شدن آخرین درختانی که شاه عباس با دست خود کاشته بود شد .

عکس های میدان نقش جهان

میدان نقش جهان از مظلوم ترین های اصفهان !

این میدان هم مثل دیگر بناهای تاریخی اصفهان مورد بی مهری حکمای دوره قاجار قرار گرفت.در مدت آشفتگی ایران از حمله افاغنه تا روی کار آمدن حکومت قاجار ،بخشهایی از عمارت نقاره خانه تخریب شد.در دوران حکومت بعضی از حکمرانان محلی از جمله ظل السلطان و شاهزاده صارم الدوله این مجموعه تا مرز تخریب هم پیش رفت.در انتهای دوران قاجار قسمت عمده و زیادی از حجره ها خراب شده بود و کاشیکاری های گنبد ها شکسته و تکه تکه و همچنین میدان از همه جهت نیاز مبرم به بازسازی و مرمت داشت.

وجه تسمیه

در محل این میدان تا قبل از حکومت صفویان ، یک باغ به نام نقش جهان وجود داشته است.اسم این باغ را از شهری در آذر بایجان گرفته بودند که اکنون نخجوان نام گرفته است.در مورد این شهر حمدالله مستوفی عنوان کرده است:”شهری خوش است و آن را نقش جهان خوانند و اکثر عمارات آن از آجر است”. در دوره رضا شاه بعد از بازسازی میدان و بناهای اطراف، نام رسمی میدان تبدیل به میدان شاه و همچنین مسجد جامع عباسی به مسجد شاه مبدل شد.میدان امام یا میدان امام خمینی نام رسمی این میدان در دوره کنونی است.

بررسی تاریخچه میدان نقش جهان

میدان نقش جهان از دیدگاه مورخان

جهانگرد فرانسوی معروف به دیو لافوا که در سال 1298 هجری قمری بازدیدی از این میدان داشته است در مورد آن چنین می گوید:من نیازی به حل مسآله مهمی ندارم که مثل فیثاغورث یونانی در جهت آن تلاش کنم،بر عکس برای من کاملا محرز است و با اطمینان کامل می توانم عنوان کنم که هیچگونه بنایی  در دنیای متمدن و شهر نشین امروزی وجود ندارد که از هر جهت چه تقارن عمارت و چه زیبایی قابل قیاس با این میدان باشد.این تنها تفکرات شخصی و عقیده من نیست چرا که دیگر اروپاییان که متخصص مهندسی و معماری هستند این دیدگاه را دارند.

همچنین جهانگرد ایتالیایی به نام پیترو دلاواله این نظر و عقیده را دارد که:گرداگرد این میدان فاخر را ابنیه هایی برابر و هماهنگ و زیبا احاطه کرده است که در هیچ نقطه ای اتصال آن قطع نشده است،همه دکان ها هم تراز با خیابان ها و همه در ها بزرگ هستند و بالای آن ها پنجره ها و ایوان هایی با زیباترین و متنوع ترین تزئینات چشم اندازی خیره کننده ایجاد کرده است.

میدان نقش جهان از نظر جهانگردان و مورخان

تناسب داشتن در معماری و ظرافت کار در این میدان زیبایی دوچندان به آن میدهد و من به جرات میتوانم بگویم میدان نقش جهان را به عمارتهای میدان ناوو نادر “رم” که بلندتر و غنی تر هستند،ترجیح می دهم.

یک ایران شناس آلمانی به نام پرو فسور هینتس،در مورد میدان نقش جهان اینچنین نوشته :میدان دقیقا در مرکز شهر واقع است.زمانی این بنا صورت گرفته که شبیه به آنرا از نظر بزرگی و سبک معماری و اصول شهر سازی در دنیا نداریم. جهانگردی فرانسوی به نام شاردان که معروف و نکته سنج هست میدان نقش جهان را یک مرکز خرید و فروش بزرگ معرفی میکند.( همشهری ، خرداد 75، 5 ).

در کتاب معماری ایران پروفسور، آرتور پوپ ،که در رابطه با مسجد امام است اینگونه نوشته:با وجود اینکه شاه عباس بی صبرانه منتظر تمام شدن کار مسجد بود ساختن این مسجد به آرامی پیش میرفت ،طوری که نمای مرمرین آن در سال 1638 میلادی پایان یافت .این مسجد تاریخی نشان از تاریخ چند هزارساله ایران در مسجد سازی است.

قدمت استفاده از روش آب درمانی برای درمان بیماری های ذکر شده نیز به هزاران سال قبل از میلاد مسیح بر می گردد و افراد سرشناسی نظیر افلاطون، ارسطو و بقراط درباره ی این روش درمانی اطلاعات زیادی را در کتاب های خودشان نوشته اند. همانطور که می دانید همین چشمه های آب گرم درمانی ایران سبب شده اند تا سالانه خیل عظیمی از مسافران راهی شهرهایی که این چشمه ها در آن ها قرار دارند نیز می روند.

معرفی آبگرم لاریجان:
آبگرم لاریجان یکی از مناطق سیاحتی نزدیک تهران است که تاکنون از نگاه بسیاری از گردشگرانی که ده ها بار جاده هراز را به قصد دریای شمال پیموده اند، دور مانده است؛ درحالیکه می تواند یک محل تفریحی و مقصدی برای سفر یک روزه از مبداء تهران و سایر نقاط کشور باشد. این آبمعدنی که از چشمه های جوشان قله دماوند سرچشمه گرفته و قدمت بسیاری دارد، علاوه بر خواص درمانی بسیاری که امروز مورد توجه “توریسم درمانی” قرار گرفته، از جذابیت های طبیعی و تفریحی خوبی هم برخوردار است.

آبگرم در نزدیکی شهر رینه لاریجان واقع در استان مازندران و شهستان آمل قرار گرفته است و هر ثانیه هزار لیتر آبدهی دارد، درجه حرارت آن بین 65 تا 70 درجه سانتی‌گراد است. مزه این آب نامطبوع و بوی هیدروژن سولفور دارد و رنگ آن زلال است اما این چشمه دارای املاح بیکربنات منیزیم است که این آب برای درمان بیماری های جلدی، مفصلی و عفونی مؤثر است.

این روستا شامل یک خیابان اصلی است که در هر دو سمت آن تعداد زیادی مغازه، برای رفع نیازهای گردشگران وجود دارد. روستای آب گرم لاریجان امکانات رفاهی مناسبی را برای مسافران و گردشگران در محدوده چشمه فراهم آورده است.

از بناهای معروف روستای آبگرم لاریجان حمام شاه عباسی مربوط به دوره صفوی است.

روستای آب گرم لاریجان امکانات رفاهی مناسبی را برای مسافران دارد

بهترین فصل سفر به آبگرم لاریجان:
تقریبا در تمامی فصل ها رفتن به روستای آبگرم لاریجان زیبایی های خاص خود را دارد. در هر فصلی میتوانید به روستای آبگرم لاریجان این روستای زیبا و با صفا سفر کنید. این روستا یکی از روستاهای سردسیر می باشد و اگه مشکل برف در مسیر  نداشته باشید زمستان هم رفتن به آبگرم لاریجان خیلی لذت بخش و خالی از لطف نیست.

امکانات رفاهی آبگرم لاریجان:
برای بهره بردن از آب گرم چشمه معدنی رینه لاریجان تأسیساتی مجهز به حوضچه‌های جکوزی و واحدهای اقامتی تأسیس شده‌اند که برای اسکان به صورت خانوادگی و تفریح نیم روزه هم علاوه بر اسکان شبانه مورد استفاده قرار می‌گیرند.

نکته مهم:
توجه داشته باشید که به علت افزایش بی رویه منازل مجهز به آبگرم گوگردی در رینه، چشمه آبگرم  همه آن ها را کفاف نمی دهد و منازل و سوییت ها و ویلاها وسط هفته و به صورت نوبتی آبگرم را به منبع های آب خود منتقل و روزهای جمعه آن را داغ کرده و به حوضچه ها سرازیر می کنند که خاصیت گوگردی آب از بین می رود. پس به هنگام کرایه منزل دقت کنید اولا آب گرم بلکه داغ باشد و دوما گوگرد ته استخر یا حوضچه ته نشین شده باشد. ضمناً با صاحبخانه طی کنید که در صورتیکه آب داغ و گوگردی نباشد کرایه را پرداخت نخواهید کرد.

برای بهره بردن از آب گرم لاریجان حوضچه‌های جکوزی و واحدهای اقامتی تأسیس شده‌اند

مسیر دسترسی به روستای آبگرم لاریجان:
جاده دسترسی به آبگرم لاریجان پس از طی ۷۰ کیلومتر در مسیر توریستی هراز که شهر آمل را به تهران متصل می‌کند در محل گزنک بخش لاریجان از راه اصلی جدا شده و به سمت غرب در مسیر کوهستانی و آسفالت ادامه یافته و پس از عبور از روستای ییلاقی گزانه به آبگرم می‌رسد.

حدود 78 تا 80 کیلومتر که از تهران توی مسیر جاده هراز فاصله گرفتید، تابلوی انحرافی این روستا را می‌بینید. البته مستقیما به آبگرم اشاره نکرده و نوشته Reyne (رینه). شاید بهترین نشانه رستوران سالاری باشد. مسیر انحرافی روستا دقیقا از کنار این رستوران جدا می‌شود. از کنار جاده اصلی تا روستای آبگرم دو روستای دیگه هم هست: رینه و نیاک. باید این دو را رد کنید. راه روستا کمی باریک و پیچ در پیچ و کوهستانی است و اگه شب را برای رفتن به روستا انتخاب می کنید، یک مقدار ترسناک است چون خیلی تاریک است، تقریبا 20 دقیقه طول می کشد که این مسیر را طی کنید.

کاخ-باغ چهل ستون یکی از نمونه‌ باغ‌های سلطنتی به جای مانده از دوره صفوی در شهر اصفهان است که با نام کاخ چهلستون یا باغ موزه چهل ستون نیز شناخته می‌شود. در واقع، این باغ بخش کوچکی از باغ وسیع جهان‌نما است که شاه عباس اول با احداث کوشکی در میان آن هسته نخستین کاخ چهل ستون را ایجاد کرد. این میراث تاریخی از جمله مشهورترین و محبوب‌ترین دیدنی‌های اصفهان محسوب می‌شودکه با وجود آسیب‌های وارد شده، هنوز هم زیبایی‌های خیره‌کننده‌ای برای عرضه به دیدگان گردشگران و بازدیدکنندگان دارد.

کاخ چهل ستون یکی از معروف ترین و تماشایی ترین جاذبه های اصفهان است

برای بازدید از کاخ چهل ستون باید به غرب میدان نقش جهان بروید جایی در شرق خیابان چهارباغ پایین و جنوب خیابان سپه یکی از باشکوه ترین جاذبه های تاریخی ایران چشم به راهتان است تا شما را در سفری تاریخی به چند صد سال قبل ببرد. با چند قدمی پیاده روی از میدان نقش جهان راحت به این کاخ می رسید و همین دسترسی راحت یکی از دلایل گردشگران بسیارش است. معمولا گرشگرانی که به تماشای میدان تاریخی نقش جهان می روند چند قدمی را پیاده طی می کنند تا خودشان را به یکی از معروف کاخ های این شهر برسانند، کاخی که همین که وارد محوطه باغ آن می شوید اول از همه حوضی مستطیلی و بزرگ را می بینید که انعکاس کاخ بر سطح آب جلوه ای تماشایی به باغ داده  است. در دو طرف استخر، درختانی کهنسال و بلندی را می بینید که طراوت دلنشینی را به فضای باغ داده اند. مطمئنا اگر بدانید در کنار همین درخت ها چه ضیافت های شاهانه و باشکوهی برگزار می شده بازدید از کاخ برایتان جذاب تر می شود. در سراسر محوطه باغ درختان چنار، کاج، عرعر، نارون و افرای سیاه زیادی را می بینید که طراوت و تازگی بیشتری را به باغ هدیه می دهند. به غیر از این درختان در اطراف کاخ باغچه هایی است که بسته به اینکه در چه فصلی از سال هستیم در آن ها گل های فصلی کاشته می شود. در کنار حوض مجسمه هایی وجو دارند که خیلی از گردشگران در کنار آن ها و استخر عکس های یادگاری می اندازند تا لحظات بازدید از یکی از تاریخی ترین کاخ های ایران را برای همیشه ثبت کنند. عمارت جذاب باغ که مثل دیگر باغ های ایرانی در راستای حوض قرار گرفته ۲۱۲۰ متر مربع مساحت دارد و برای رسیدن به سر در آن باید از چند پله بالا بروید. احتمالا دوست دارید بدانید قدمت این کاخ دقیقا به چه سالی بر می گردد؛ با کتیبه هایی که از گوشه و کنار کاخ پیدا شده به نظر می آید بنای تالار چهل ستون در زمان شاه عباس دوم صفوی ساخته شده  است.

کاخ چهل ستون بالغ بر ۶۷۰۰۰ متر مربع مساحت دارد

طرح اولیه ساخت این باغ و عمارت باشکوهش به وقتی برمی گردد که شاه عباس اول، اصفهان را به عنوان پایتخت صفوی انتخاب کرد. او تصمیم گرفت خیابانی طولانی به اسم چهار باغ را بسازد و در پیرامون آن باغ هایی زیبا ایجاد کند. البته امروز از آن همه باغ های پی در پی خیابان چهارباغ به جز دو باغ هشت بهشت و چهل ستون باغ دیگری به جای نمانده است. در آن زمان همین که مراسم و جشن درباری برگزار می شد مهمانان به همین کاخ چهلستون دعوت می شدند و از آن ها در این باغ پذیرایی می شد. بعد از شاه عباس اول، شاه عباس دوم بخش های دیگری را به کاخ اضافه کرد و با ایوان ها و تالارهایی، شکوه آن را بیشتر کرد. این بنا به سبک چینی، ایرانی و فرنگی ساخته شده قبل از ورود، ایوانی را می بینید که ستون هایی از جنس چوب کاج و چنار دارد و ۴ ستون مرکزی آن بر روی ۴ شیر سنگی ساخته شده اند. ایوان در کل ۲۰ ستون دارد که انعکاس آن ها در آب استخر باغ باعث شده تا این کاخ را به اسم چهل ستون بنامند.

اگر توانستید از زیبایی های نمای ظاهری کاخ و هوای باطراوت باغ دل بکنید و به داخل بروید نقاشی های جذاب و معماری باشکوه داخلی انتظارتان را می کشند. تالارها و ایوان هایی که در کاخ می بینید به همراه کلیه نقاشی ها، کاشی کاری ها و آیینه کاری ها همه و همه در زمان شاه عباس دوم خلق شده اند. در تالار آینه تا چشم کار می کند آینه کاری های زیبا می بینید آینه های ریزی که نقش هایی جذاب را شکل داده اند. شاید زیباترین بخش کاخ، تالار مرکزی آن باشد جایی که در آن گردشگران زیادی را می بینید که ساعت ها محو تماشای نقاشی های تاریخی اند، نقاشی هایی که چنان باجزئیات و با مهارت کشیده شده اند که ساعت ها تماشا را می طلبند. با دیدن نقاشی ها به فضای زندگی در دوره صفوی می روید و شاید در تمام مدتی که در حال تماشای آن ها هستید در دل نقاش آن ها و گذشته باشکوه ایران را تحسین می کنید.

برای بازدید از کاخ چهل ستون باید به غرب میدان نقش جهان بروید

در اینجا طرح هایی شفاف و طلایی را می بینید که چشم ها از تماشایشان شیر نمی شود،  بعضی از این نقاشی ها در دوره قاجار کشیده شده اند و وقایع تاریخی زمان خود را به تصویر می کشند. این کاخ آنقدر باشکوه و خاطره انگیز است که شاید نتوان اصفهان را بدون آن تصور کرد کاخی که مطمئنا از مکان هایی است که گردشگران حتما از آن دیدن می کنند. بی دلیل نیست که بر روی کتیبه ای که جهت معرفی کاخ برای آیندگان به ثبت رسیده گفته شده که این کاخ مبارک ترین بنای دنیاست.

کاخ آقا محمدخان قاجار مربوط به اوایل دوره قاجار است و نخستین کاخ این دوره قلمداد می‌شود. این عمارت تاریخی یکی از با ارزشترین آثار تاریخی شهرستان گرگان است که از آن به عنوان تنها عنصر باقی‌مانده معماری دارالحکومه آقامحمدخان یاد می‌شود.

عکس قدیمی از کاخ آقا محمدخان قاجار

مکان کاخ آقا محمدخان قاجار
کاخ آقامحمدخان قاجار در شهر گرگان، خیابان کاخ، روبروی دبیرستان ایرانشهر واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۰ بهمن ۱۳۸۳ با شمارهٔ ثبت ۱۱۲۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

تاریخچه کاخ آقا محمدخان قاجار
این کاخ بوسیله آقامحمدخان قاجار در سال ۱۱۶۵ خورشیدی در باغ معروف به «عباس خانی» در گرگان (استرآباد) بنا شد. سال‌ها پس از آن، پهلوی اول نیز در ۶۰۰ متری این کاخ، کاخ خود را بنا کرد. در سال ۱۰۰۷ هـ. ق طبق دستور شاه عباس اول صفوی زمین‌های این محدوده به قیمت ۴۵ تومان از صاحبان آن جهت احداث دولتخانه خریداری گردید و بناهای متعدد دولتخانه در آن ساخته شد. علاوه بر این، پس از به قدرت رسیدن آقا محمد خان قاجار، این مجموعه، محل اقامت و ستاد جمع‌آوری قوای نظامی وی قرار شد که در آن دوره جزء محله نعلبندان شمرده می‌شد.

بخش‌های مختلف کاخ آقا محمد خان قاجار
این کاخ دارای بخش‌های گوناگون از جمله عمارت دارالعماره، دارالحکومه، عمارت کلاه فرهنگی عباس خانی و سلسیان خانی می‌باشد و کلاه فرنگی در غرب آن بود و سرای پذیرایی حاکم استرآباد به حساب می‌آمد. عمارت دارالاماره و دارالحکومه آن معروف و زیبا بود و اکثریت این بناها از سنگ ساخته شده بودند.
همچنین در اطراف کاخ توپ خانه و دیوان خانه هم بوده‌است که متأسفانه در زمان پهلوی اول تخریب شدند.

 نمای فعلی کاخ آقا محمدخان قاجار

معماری و تزئینات کاخ آقا محمد خان قاجار
این کاخ قاجاری به دیوانخانه ساری و تخت مرمر تهران شبیه بود و جیمز موریه، جهان‌گردی که تقریباً ۲۰۰ سال پیش، از این کاخ دیدن کرده‌است، از در ورودی بزرگ طلاکاری و نقاشی شده باغ که اکنون اثری از آن بر جای نیست، خبر داده و نوشته جلوی در ورودی، میدانی است که به در اصلی کاخ منتهی می‌شود. از در ورودی راهی کشیده که دو طرف آن را درختان مرکبات کاشته بودند و همه پربار بود. آخرین قسمت این راه به دیوانخانه عالی می‌رسد که دو ستون عظیم چوبی دارد که بر روی آن‌ها نقوشی از قهرمانان قدیم ایران دیده می‌شود.

در دو طرف دیوانخانه اتاق‌های وسیعی است که نقاشی‌های زیبایی دارد. از آنچه موریه توصیف کرده، اکنون خبر چندانی نیست و به جای محوطه پردرخت رو به روی کاخ، سیلوی بزرگ آجرنمایی در حریم بنا و در فاصله ۴ متری آن احداث و سازه بزرگ دیگری نیز در کنار آن در حال ساخت است.

ظاهراً این کاخ، نمای آجری و گچ داشته که به دستور پهلوی اول، روی آن سیمان کشیده شده و با الحاقاتی که به آن اضافه شده، طبیعتاً بنا تغییر شکل پیدا کرده‌است.

این اثر تاریخی دارای ویژگی‌های خاص معماری از جمله پلان مستطیل شکل، دوستون چوبی با سرستون‌های مقرنس کاری شده در ضلع شمالی و جرزهای ضخیم و اندود خارجی سیمان و اندود داخلی گچ در بنا است.

تخریب سرستون منقوش، خسارت به کفپوش‌های داخلی، تعویض پنجره‌های چوبی با فلزی، تخریب نقاشی‌ها، تزیینات داخلی و آسیب به بدنه بیرونی و داخلی بنا را می‌توان برشمرد به‌طوری‌که داخل بنا در حال فرسایش است، سقف و کفپوش‌ها نیاز به مرمت دارد و دیوارها نیز رنگ‌آمیزی شده‌است.

کاربری حاضر کاخ آقا محمد خان قاجار
این کاخ، پیشتر در اختیار نهادی نظامی در استان گلستان بود، ولی با هماهنگی‌ها و توافقاتی که صورت گرفت،این بنا در سال 1391 به موزه زن تبدیل شد.
هر ساله تعداد زیادی از گردشگرانی که به گرگان سفر می‌کنند، از این بنای تاریخی بازدید و دیدن می‌کنند.

ارنست هرتسفلد، باستان‌شناس و ایران‌شناس آلمانی در سال‌های ۱۹۲۵ و ۱۹۲۹ میلادی با بررسی آثار تاریخی پیرامون کوهی که در ۳۰ کیلومتری جنوب غربی شهر زابل قرار گرفته است، عنوان تخت جمشید خشتی را به این مجموعه تاریخی اطلاق کرد. این مجموعه برای مسیحیان، مسلمانان و زرتشتیان مقدس است.

مجموعه قلعه کاخا که در درون کوه خواجه قرار گرفته، شامل تعداد زیادی از آثار باستانی متعلق به دوره‌های تاریخی ساسانی و اشکانی است. در بخشی از این مجموعه تاریخی، بقایای مکان‌های اسلامی و معبد بودایی دیده می‌شود. این مجموعه شامل مجموعه کاخ‌ها، قلعه کهک کهزاد، قلعه چهل‌دختر، قلعه سرسنگ، آرامگاه خواجه غلطان، ساختمان پیر گندم‌بریان، خانه شیطان، بنا‌های منفرد آرامگاهی و قبور اسلامی است.

شایان ذکر است؛ قلعه کهک کهزاد در دو دوره اشکانیان و ساسانیان ساخته شده است. این قلعه با توجه به نوع ساخت و موقعیت استراتژیکی منطقه، شبیه به یک دژ نظامی است.